Sondowanie CPTu polega na statycznym wciskaniu w grunt stożka ze stałą prędkością i ciągłym pomiarze oporu stożka, tarcia na tulei oraz ciśnienia wody w porach. Sonda DPL jest wbijana młotem o masie 10 kg spadającym z 50 cm, a wynikiem jest liczba uderzeń na 10 cm zagłębienia. CPTu daje więcej danych, DPL jest szybsza i lżejsza.
Jak przebiega sondowanie statyczne CPTu?
W sondowaniu CPTu zestaw wciskający wprowadza w grunt żerdzie zakończone końcówką pomiarową. Standardowy stożek ma kąt wierzchołkowy 60° i pole podstawy 10 cm², a za nim znajduje się tuleja cierna o powierzchni 150 cm². Prędkość wciskania jest stała i wynosi 2 cm/s.
Końcówka rejestruje w sposób ciągły trzy wielkości:
- opór na stożku qc, który pokazuje, jak zwarta lub zagęszczona jest warstwa,
- tarcie na tulei fs, pomocne przy rozpoznaniu rodzaju gruntu,
- ciśnienie wody w porach u2, mierzone tuż za stożkiem.
Z tych danych, przy użyciu nomogramów i zależności empirycznych, określa się profil podłoża: rodzaj kolejnych warstw, poziom zwierciadła wody gruntowej i szacunkowe parametry mechaniczne. Zapis jest ciągły, więc widać nawet cienkie przewarstwienia, np. namułu w piasku.
Wymagania dla tego badania opisuje norma ISO 22476-1 (sondowanie stożkiem elektrycznym i piezostożkiem). Sondowanie nie pobiera próbek gruntu, dlatego jego wyniki koreluje się z wierceniami.
Na czym polega badanie sondą dynamiczną DPL?
Sondowanie dynamiczne opisuje norma ISO 22476-2, która wyróżnia cztery typy sond: lekką DPL, średnią DPM, ciężką DPH i bardzo ciężką DPSH. Sonda lekka reprezentuje dolny zakres masy sprzętu.
W sondzie DPL młot o masie 10 kg spada z wysokości 50 cm i wbija w grunt żerdzie zakończone stożkiem o kącie wierzchołkowym 90° i polu podstawy 10 cm². Liczy się uderzenia potrzebne do zagłębienia sondy o każde kolejne 10 cm, czyli wartość N10.
Wynikiem jest wykres liczby uderzeń w funkcji głębokości. Na jego podstawie ocenia się stopień zagęszczenia gruntów niespoistych, np. nasypu z kruszywa naturalnego lub łamanego, zasypki wykopu albo podsypki.
Sprzęt jest lekki, więc daje się wnieść tam, gdzie nie wjedzie ciężki zestaw do sondowań statycznych. Sonda DPL przydaje się też przy kontroli podłoża przed betonowaniem, opisanej w poradniku o przygotowaniu terenu przed wylaniem betonu.
CPTu i DPL: porównanie parametrów w tabeli
Oba badania należą do sondowań, czyli pośrednich metod rozpoznania podłoża, ale odpowiadają na inne pytania.
| Cecha | Sondowanie CPTu | Sonda DPL |
|---|---|---|
| Sposób zagłębiania | Statyczne wciskanie ze stałą prędkością 2 cm/s | Wbijanie młotem 10 kg z wysokości 50 cm |
| Końcówka | Stożek 60°, 10 cm², tuleja cierna 150 cm² | Stożek 90°, 10 cm² |
| Wynik | Ciągłe profile qc, fs i u2 | Liczba uderzeń N10 na każde 10 cm |
| Ciśnienie wody w porach | Mierzone (u2) | Niemierzone |
| Typowe zastosowanie | Profil warstw, grunty słabe, dane do projektu posadowienia | Kontrola zagęszczenia nasypów i zasypek, szybkie rozpoznanie |
| Norma | ISO 22476-1 | ISO 22476-2 |
Kiedy wybrać CPTu, a kiedy wystarczy DPL?
Wybór zależy od kategorii geotechnicznej obiektu i od pytania, na które badanie ma odpowiedzieć. Dla pierwszej kategorii rozporządzenie z 25 kwietnia 2012 r. (Dz.U. 2012 poz. 463) dopuszcza badania ograniczone do wierceń i sondowań.
W drugiej i trzeciej kategorii przepisy wymagają parametrów mechanicznych gruntu, a wśród metod ich uzyskania wymieniają sondowania statyczne i dynamiczne.
Sondowanie CPTu sprawdza się szczególnie, gdy:
- w podłożu drogi lub nasypu mogą występować grunty słabe, np. namuły i torfy,
- obiekt należy do drugiej lub trzeciej kategorii i projektant potrzebuje danych do obliczeń nośności i osiadań,
- planowane jest posadowienie na palach albo pogrążanie grodzic, gdzie liczy się opór gruntu na kolejnych głębokościach.
Sonda DPL zwykle wystarcza do kontroli zagęszczenia warstw nasypu i zasypek, do szybkiego sprawdzenia podłoża pod niewielkie obiekty i tam, gdzie nie dojedzie cięższy sprzęt. Przy budowie dróg uzupełnia badania nośności podłoża.
Dlaczego sondowanie nie zastępuje odwiertu?
Sondowania są metodami pośrednimi: mierzą opór gruntu, ale nie wydobywają materiału. Rodzaj gruntu potwierdza się w otworach wiertniczych, a próbki do badań laboratoryjnych pobiera się według Eurokodu 7 (PN-EN 1997-2), na co wskazuje § 6 ust. 8 rozporządzenia z 2012 r.
Typowy program badań podłoża łączy kilka elementów:
- wiercenia z pobraniem próbek i opisem warstw,
- sondowania statyczne lub dynamiczne między otworami,
- pomiar zwierciadła wody gruntowej,
- badania laboratoryjne gruntów i wody.
Najlepsze wyniki daje połączenie metod. Kilka odwiertów wyznacza punkty odniesienia, a sondowania między nimi pokazują ciągłość warstw. Przy interpretacji uwzględnia się też ograniczenia: kamienie lub gruz mogą zatrzymać sondę, a w gruntach spoistych liczbę uderzeń DPL trudniej przełożyć na parametry.
W EKODROM Sp. z o.o. wykonujemy oba rodzaje sondowań w ramach usług geologii i geotechniki, razem z wierceniami, pomiarami zwierciadła wody i badaniami laboratoryjnymi gruntów. Usługi geologiczne świadczymy od 2014 roku.
W galerii realizacji są m.in. zdjęcia z badania sondą statyczną CPTu, z badania stopnia zagęszczenia gruntu sondą dynamiczną DPL i z pomiaru nośności podłoża.
Rodzaj i liczbę sondowań dobieramy do obiektu i warunków na działce. Zapytania przyjmujemy pod numerem 690 022 482 (pon.-pt. 7:00-15:00), a pozostałe dane są w sekcji kontakt.
Przeczytaj także: Geologia: galeria realizacji z badań terenowych
Najczęściej zadawane pytania
Co oznacza litera „u” w skrócie CPTu?
Litera „u” oznacza pomiar ciśnienia wody w porach gruntu, prowadzony czujnikiem umieszczonym zwykle tuż za stożkiem (pozycja u2). Dzięki temu CPTu, w odróżnieniu od sondowania bez pomiaru ciśnienia porowego, lepiej rozpoznaje grunty spoiste i poziom wody gruntowej.
Czy sondą DPL można sprawdzić zagęszczenie nasypu?
Tak, to jedno z najczęstszych zastosowań sondy DPL, zwłaszcza w nasypach i zasypkach z piasków i innych gruntów niespoistych. Liczba uderzeń N10 na kolejne 10 cm zagłębienia pozwala ocenić stopień zagęszczenia warstwy. W gruntach spoistych wynik interpretuje się ostrożniej.
Które badanie jest dokładniejsze, CPTu czy DPL?
Więcej informacji daje sondowanie CPTu, bo rejestruje w sposób ciągły trzy wielkości: opór stożka qc, tarcie na tulei fs i ciśnienie wody w porach u2. Sonda DPL daje jedną wartość, liczbę uderzeń N10. Do kontroli zagęszczenia DPL często w zupełności wystarcza.
Czy sondowanie wystarczy bez odwiertów?
Nie, bo sondowania są metodami pośrednimi i nie pobierają próbek gruntu. Rodzaj gruntu potwierdza się w otworach wiertniczych, a próbki do laboratorium pobiera się zgodnie z PN-EN 1997-2, jak wymaga § 6 ust. 8 rozporządzenia z 2012 r.
Jakie normy opisują sondowania CPTu i DPL?
Sondowanie stożkiem elektrycznym i piezostożkiem, czyli CPTu, opisuje ISO 22476-1, a sondowania dynamiczne, w tym DPL, ISO 22476-2. Ogólne zasady rozpoznania podłoża podaje Eurokod 7 (PN-EN 1997-2).
Czy wynik sondowania wpływa na wybór fundamentu?
Tak, bo profil oporu gruntu pokazuje, na jakiej głębokości zalegają warstwy nośne i słabe. Na tej podstawie projektant wybiera posadowienie bezpośrednie lub głębokie, np. na palach, i ocenia osiadania. W drugiej kategorii robi to w projekcie geotechnicznym (§ 10 rozporządzenia z 2012 r.).